Beste hezkuntza sistema bat

Beste hezkuntza sistema hau esperientzietan oinarritutako hezkuntza sistema da. Hezkuntza mota berri hau Antzuolako ikastetxe batean jarri zen martxan eta arrakasta handia izan zuen. Sistema berri honetan umeek izango dute liderargoa, tradizionalean ez bezala irakasleek dutela. Ikasleak prozesu osoan zehar protagonistak izango dira eta errealitatearekin kontaktu zuzena izango dute. Irakaslea gelan mantenduko da, baina ez die ezagutzak ikasleei transmitituko, baizik eta ezagutza gelan eraikiko da. 

Gelan haurrek dauzkaten ametsak eta desiak nabarmendu behar dira eta gainontzekoek pentsatzen dutenari garrantzia eman behar zaio. Horrela, ikasleen arteko komunikazioa bultzatuz. Irakaslearen lana ikasleen arteko interakzioak kontrolatzea da. Irakasleak ikasleak lagundu behar ditu arazoen aurrean kokatzen eta ikasleek ikasten dituzten gauza guztiak lotura izan behar dute horien artean. Ikasleak gai izan behar dira lotura hori bilatzeko. 

Hezkuntza sistema honen helburuetako bat umeen autoestima eta irudimena bultzatzea da. Horrela, gauzak ikasleen ideietatik abiatuz azaltzen dira, ikasgeletako aniztasuna aprobetxatuz. 

Irakasteko beste modu bat proiektuka lan egitea da eta arikulu honetan Nafarroako irakasle batek berak izandako esperientzia azaltzen du. Proiektuan zehar izandako zalantzak eta zailtasunak argitzen saiatzen da, hala nola, proiektua ala unitate didaktikoa den.

Nola landu oinarrizko gaitasunak Haur Hezkuntzako umeekin?

Aurreko sarreretako batean musika eta oinarrizko gaitasunei buruz hitz egin nuen eta hauen azalpenak eman nituen. Baina honetan,  iraskasle batek Haur Hezkuntzako umeekin 8 gaitasun horiek nola landu behar dituen azalduko dut, hau da, irakasle batek nola aplikatuko dituen gaitasunak klase batean (informazioa aldizkari digital honetatik ateratakoa da).

Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna lantzeko:

• Irakasleak egoera eta testuinguru komunikatiboak erraztu behar ditu, umeek esaldi gero eta konplexuagoak sortzeko eta hauek ongi egituratzeko.
• Ohikoak diren egoera eta testuinguruetan jarduerak bultzatuko ditu, honako hauek errazteko:

-       Sentimenduak, ideiak, beharrak eta desioak adierazten duten ahozko mezuen ulergarritasuna.

-          Heldu baten ahozko mezuen produkzioa.

-          Elkarrizketa kolektiboak antolatzen dituzten arauen erabilera egokia.

-          Ahoskeraren zuzentasuna.

-          Umearen bizitzaren gertaera nabarmenen kontaketa.

Matematikarako gaitasuna lantzeko:

• Egunero klasean umeekin matematikako ariketak landu behar ditu honako hau lortzeko:

-          Zenbakiaren zenbaketa, kontzeptua eta irudikapena.

-          Oinarrizko eragiketen ikasketa (batuketa eta kenketa).

-          Zenbatzaileen erabilera.

-          Forma eta neurrien kontzeptuen ikasketa.

• Klasean, arazo matematikoak inplikatzen dituzten egoerak eragin behar ditu, umeek hauei irtenbidea bilatzen ikasteko.

 Mundu fisikoa ezagutzeko eta harekin elkarreragiteko gaitasuna lantzeko:

• Irakasleak egunerokotasuna aprobetxatu behar du umeek era progresibo batean denboran kokatzeko (orain, gero, lehenago, atzo, gaur...).
• Umeeei talde sozialak ezagutzea aukera emango dieten proposamenak burutuko ditu, hala nola, familia, ikaskideak...

Tratamendu informatikoa eta gaitasun digitala lantzeko:

• Umeen trebetasunak gauzatuko dituzten ekintzak bultzatuko ditu, hala nola, informazioa bilatzea bai iturri tradizionaletan (liburuak, haurrentzako entziklopediak...) eta bai aplikazio multimedietan.
• Haurrei ordenagailua erabiltzera bultzatu behar die honako oinarrizko alderdi hauek erabiltzen ikasteko: piztu eta itzali, pantailan zehar mugitzeko arratoia erabili, ikonoak identifikatu...

Gizarte eta hiritartasun gaitasuna lantzeko:

• Elkarrizketak eta iritziak trukatzea eskatzen dituzten egoerak sorrarazi behar ditu.
• Era ludiko batean abilezi sozialak bultzatu behar ditu jolas sinboliko eta dramatizazioko ekintzen bidez.
• Egunerokotasuna aprobetxatu behar du ikasleen harreman sozialak aberasteko: agurtu, aurkeztu, gauzak “faborez” eskatu, eskerrak eman...

Gaitasun kulturala eta artistikoa lantzeko:

• Irakasleak, gurea den kultura eta beste kulturak ezagutu, ulertu eta baloratzeko ekintzak sorraraziko ditu.
• Umeen sormena pizteko material eta teknika plastiko desberdinekin ekintza artistikoak bultzatu behar ditu.

Ikastek ikasteko gaitasuna lantzeko:

• Lan kooperatiboa bultzatuko du ikasle-ikasle arteko elkarrekintza pizteko ekintzak planteatuz.
• Umearen parte hartze aktiboa bultzatu behar du ekintza hauen bitartez: bere esperientzien kontaketa, bere ezagutza eta aurkikuntzak partekatu, bere emozioan adierazi...
• Umeek esperimentatzeko eta behatzeko aukera izango duten jarduerak antolatuko ditu, bai ikasgelaren barruan eta bai eskolaz kanpoko ekintzetan.

Autonomiarako eta ekimen pertsonalerako gaitasuna lantzeko:

• Garbitasun eta higiene pertsonalerako errutinak burutuko ditu umeek honako honetan kontzientziatzeko: behar dutenean laguntza eskatzea eta onartzea.
• Egunero jantziekin eta oinetakoekin zerikusirik duten ekintzak umeekin buru behar ditu: berokia jartzea eta kentzea, botoiak lotzea eta askatzea, kremailera irekitzea eta istea, lokarriak lotzea etab.
• Irakasleak, umeek modu autonomo batean garbitasun eta ohitura osasungarrien errutinak gero eta gehiago garatzeko ekintzak bultzatu behar ditu: frutak gosaldu, komunera bakarrik joan, beharrezkoa denean eskuak garbitu, atseden denborak errespetatu...

Ikaskuntza esanguratsua

Ikasketa esanguratsua lortzeko ikasleek informazio berria aurretik zeukaten informazioarekin lotu behar dute. Haurrek oinarri batzuk badituzte errazagoa da gauza berriak (kontzeptuak) ikastea, bestela zailagoa izaten da ikastea eta gainera azkarrago ahazten zaie. Horregatik, ezinbestekoa da irakasten hastea haurrek dakitenetik.
Irakaslearen zeregina bitartekari bezala aritzea izango da, ikasleak haien kabuz jakintza era dezaten. Hau guztia hobeto ulertzeko Vigotsky erabiliko dut eta Vigotskyren estrukturalimoaren oinarrien barruan garapen hurbileko eremuak daude:

- Garapen errealeko eremua (umeak bere kabuz egin dezakena)
- Garapen hobereneko eremua: beste pertsonaren laguntzarekin egin dezakeen gauzak.

Garapen errealeko eremuaren eta garapen hoberenaren artean garatzen den tarteari garapen hurbileko eremua esaten zaio. Adibidez: Umeak lau hitz irakurtzen ditu (GE), honen GH testu osoa irakurtzea litzateke. Guk laguntzen badiogu eta osoa irakurtzen badu (GE) honen GH liburu osoa irakurtzea litzateke. Garapen hoberena ez da inoiz amaitzen beti gehiago eskatzen delako. Garapen hurbileko eremua honetan ematen den prozesua litzateke.
 Irakasleak jakintzaren eraikitzaile aktiboa da: jakintza ez dator kanpotik eta ez da informazio pilaketa hutsa, baizik eta haurra aurretik zeukan informazioa berritzen, egokitzen eta eraldatzen lagundu behar dute. Kontuan hartu behar da haur guztiak ez direla berdinak.
Ikaslea protagonista izango da, adibidez, irakurtzen eta idazten ikastea prozesu bat da, baina ez prozesu osoa, baizik eta hurbilpen bat. Hurbilpen hau ez da bat-batekoa baizik eta astiro-astiro doa eta hizkuntza idatziaren ezaugarrietara eta erabilerarantz doa.

Bideo honetan, ikaskuntza esanguratsuaren ezaugarriak ikusten dira eta gainera errepikapenen eta akatsen bidez eginiko ikaskuntza azaltzen da. Bideoan ikusten dugu nola umea behien eta berriro saiatzen den buztinezko pitxerra egiten. Horretarako ezinbestekoa da umeak ikasteko gogoa izatea eta horrela egiten saiatuko da. Irakasleak umea lagunduko du ezagutzen asimilazio eta akomodazio prozesu honetan.

KONSTRUKTIBISMOAREN POSTERRA

LA EDUCACIÓN PROHIBIDA

LA EDUCACIÓN PROHIBIDA burutze prozesuan dagoen "largometraje" dokumental eta argumental bat da, helburutzat hezkuntzaren hobekuntza duena. Helburu hori lortzeko, esaldi honetan oinarritzen diren hainbat teoria, metodologia, filosofia eta proiektu pedagogikoen ikerketara jotzen dute proiektu honen parte-hartzaileak: hezkuntza gizakien gaitasunen garapenean oinarritzen da. Horrez gain, LA EDUCACIÓN PROHIBIDA-k finantzaketa, ekoizpen eta banaketa eredu berri bat hartzen du honako ezaugarri hauetan oinarrituta: gizakien garapenaren errespetua, kultura librearen filosofia eta finantzaketa kolektibo eta kontzientea.

Bideo honetan orain arteko hezkuntza nolakoa izan den (eta oraindik toki askotan nolakoa den) eta hezkuntza nolakoa izan beharko zen azaltzen da  oso garrantzitsuak diren kontzeptu askoren bidez:

NOLAKOA IZAN DA?

-DEMOKRAZIA. Batek solasten du, besteak ixiltzen dira.

-KOMUNIKAZIOA. Irakaslea eta gurasoen artean ez da nahiko komunikaziorik egon.

-ASKATASUNA. Umeak 8 ordu aulki batean eserita egon dira, nahiz eta hauek mugitzeko beharra eduki.

-BERDINTASUNA. Irakasleak = jakinduria, ikasleak= ez dakite ezer. 

-BATASUNA. Lehiakortasuna =  bereiztea eta gatazkak sortzea.

-KONFIANTZA. Ume askok ez dakite ia ezer egiten, eta horretan konfiantza errudun izan daiteke.

-MALGUTASUNA. Haurrei irakatsi, eta hezitu?

-EBOLUZIOA. Heziketa aldaketei ez da egokitu.

NOLAKOA IZAN BEHARKO ZEN?

-SORMENA. Adimena sormena eta lan-intelektualaz osatzen da.

-ANIZTASUNA. Ezagutu beharko ziren ume bakoitzaren espresatzeko gaitasun desberdinak.

-MAITASUNA. Ezagutza eta pentsameduaren motorea afektua (maitasuna, adiskidetasuna...) da.

-BIZIPENAK. Bizipenetatik gizakiok etengabe ikasten dugu.

-AUTONOMIA. Umea bera bere bizitzaren eraikitzale sentitu beharko zen.

-INTEGRAZIOA. Umea perspektiba desberdinetatik begiratzea, umea hobe ulertzera lagunduko gintuen.

-ULERMENA. Eskolan ez da bakarrik entzun behar, baita ulertu ere bai.

Kontzeptu guztiak irakurri ondoren, oso nabaria da bien arteko desberdintasuna (orain arteko eskola eta gaur egun nahi den eskola). Hezkuntza aldatzeko eta hezkuntzaren hobekuntzarako beharrazkoak dira ikaslearen sormena, ulermena, integrazioa...kontuan hartzea, hau da, hezkuntza ikasle bakoitzaren interes eta ezaugarrietan oinarritu behar da. Eta Haur Hezkuntzako irakasle batek argi eta garbi eduki behar du hori. Azken finean,  bideo honetan hitzegiten duen azkenengo emakumearen esaldia "LA EDUCACIÓN PROHIBIDA"-k lortu nahi duena laburbiltzen du:

"Me gustaría pensar que la escuela sea un lugar donde los niños sean felices".

LA EDUCACIÓN PROHIBIDAREN web orrialdea hemen uzten dut.

Estereotipoak eta Rolak.

Gai zabala eta sakona izateaz gain interesagarria eta landu beharrekoa da. Horretarako dokumentu hau oso aproposa eta eredugarria dela uste dut. Bertan, umeek nola barneratzen dituzten rol sexualak azaltzen da, eskoletan genero berdintasuna lantzeko eta bultzatzeko hainbat irizpide eta zenbait aholku ere; patiora ateratzeko garaian “vamos niños al patio” antzerako esaldiak saihestea, gela apaintzeko eta garbiketaren inguruko jarduerak egiteko orduan neskei bakarrik ez esatea, besteak beste.

Azpimarratzekoa da, sexuen arteko berdintasuna lantzeko orduan ez da beste ikasgai bat bezala eman behar, baizik eta orokortasunean. Modu honetan, umeek egokiago barneratzen dituzte genero berdintasunaren ideia eta euren nortasunetan sendotzen dute, geroago bakoitzaren izaera garatuz eta gizonaren edo emakumearen rol sexualak baztertuz. Honetan, gurasoek faktore eraginkorrak dira, askotan euren familian belaunadi belaunaldiz transmititutako estereotipoak eta rolak praktikatzen dituzte, etxeko txikienak ikusiz. Gainera, gurasoen inguruko pertsonek presioa sortu dezakete seme-alaben heziketari buruzko aholkuak eta kritikak egitean. Egia da ere, komunikabideak estereotipoak barneratzeko beste bide garrantzitsu bat direla, hauek emakumeen eta gizonen rolak transmititzen jarraitzen baitute askotan.

Etorkizunean, haur hezkuntzako irakasleak izango garenez, garrantzitsua den gai hau haur txikienekin lantzen hasi behar da, haur hezkuntzaren hasieratik. Txikitatik faktore desberdinek nabarmentzen dituzte estereotipoak, haurrak hauek ikasiz. Eta eskolak ardura handi dauka hori umeen ezagutzetatik eta jardueretatik baztertzeko. Horretarako, beharrezkoa da klasean berdintasunaren aldeko giroa egotea eta koloreengatik neskak eta mutilak bereizketak alde batera uztea (neskak arrosa erabili eta mutilak urdina).

Eskolak, rol sexualak nabarmentzen dituzten balore eta jarrera horiek baztertzeko lan egin behar du. Irakasleak garenean gure ikasleekin landu beharko dugu gaia, nire ustez, ez da erraza nahiz eta gaur egun emakumeen eta gizonen rolak ez diren oso nabarmenak, oraindik gure inguruan garatzen jarraitzen dira. Rolak ez bultzatzeko, lehenengo umeen ingurukoek hizkera zaintzen hasi behar gara, (batez ere helduek) askotan entzunda eta ikusita daukagun rolak esaldien bidez kanporatzen ditugu, hala nola, “los niños no lloran”, “las niñas cuidan a los hijos y limpian la casa”. Eta ondoren, gurasoak eta irakasleak elkartzea onuragarria ikusten dut, etxean lantzen eta finkatzen jarraitu behar delako generoen arteko berdintasuna.

IRAKASLEEN ELKARRIZKETEN MAPA

Musika eta oinarrizko gaitasunak

Interneten aurkitutako artikulu honetan, modu ulergarri batean azaltzen dira musika eta oinarrizko gaitasunak. Horrez gain, sarrera gisa, musikaren garrantzia aipatzen du. "LOE" curriculum-ean landu behar diren 8 gaitasun desberdin aipatzen dira. Musikaren kasuan, beharrezkoa da irakaslearen jokabidea egokia izatea metodologiak, edukiak eta helburuak aukeratzen dituen orduan. Garrantzitsua da irakaskuntza praktikan oinarritzea, eta ez teoria eta kontzeptuetan, horrela, oinarrizko 8 gaitasun horiek garatzea lortuko dute umeek. Baina hauek ongi eta modu egokian garatzeko, astero denbora eskaini behar zaio arlo honi. Dakigunez, gaur egun eskola askotan derrigorrezko hezkuntzan zehar musika ez da asko lantzen, eta gainera, Bigarren Hezkuntzan ez da derrizgorrezko ikasgaia izaten, hautazkoa baizik. Beraz, argi dago hezkuntza zentroetan denbora eskasa eskaintzen zaiola. Musika gehiago ikasi nahi baduzu, nahitaezkoa da musika eskola batera joatea. Oinarrizko gaitasunetara bueltatzen, honako hauek dira:

• Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna . Gaitasun honek hizkuntzan oinarritzen da. Ezinbestekoa da hiztegi espezifiko bat erabiltzea musikaren arloari dagokionez eta ahots-interpretazioa lantzea. Musikari esker, hainbat kode transmititzen ahal dira, hala nola, kode emozionalak.
  

• Matematikarako gaitasuna. Bigarren gaitasun honek, matematikaren erabilerari (musika arloan) ematen dio garrantzia gehien. Musika estruktura matematikoz osatuta dago, bai erritmo antolaketari eta bai distantzia interbalikoari (bi noten frekuentzien desberdintasuna) dagokionez. Beraz, gaitasun hau erritmoaren bidez lantzen da batez ere.

• Mundu fisikoa ezagutzeko eta harekin elkarreragiteko gaitasuna. Konpetentzia honek, kutsadura akustikoa hartzen du kontuan. Esan beharrekoa da, "Organización para la Cooperación y el Desarrollo Económico" -aren txosten bat dionez, 80ko hamarkadaren amaieran Espainia Europako herrialderik zaratatsuena zela, eta ranking mundialari dagokionez,bigarren postua zeukan Japon-en ondoren. Beraz, musikak paper garrantzitsu bat hartzen du. Gure osasuna kontuan hartu behar dugu eta arnas- eta ahots-aparatua zaindu behar dugu. Hau dela eta, umeek musika tresnak eta bere ahotsa egoki erabiltzen ikasi behar dute, bai solasteko eta bai abesterako orduan, zaratsa sahiesteko helburuarekin.

• Tratamendu informatikoa eta gaitasun digitala. Hurrengo gaitasun honek teknologia berrietan oinarritzen da. Teknologia hauen erabilpen egokiak, auto-ikaskuntza sustatuz gain, lagundu egiten dio ikasleari musikaren arloan; ordenagailuetan musika lantzeko programak eta musikari buruzko informazioa bilatzeko aukera baitago.

• Gizarte eta hiritartasun gaitasuna . Konpetentzia honek ariketa kolektiboak hartzen ditu kontuan. Musika klaseko ariketa gehienak taldean egiten direnez (interpretatu, dantzatu, abestu...), besteei entzuten ikasten da, horrela, errespetua eta on
  arpena bezalako baloreak garatuz. Beraz, argi eta garbi dago, musikak gizarteratzen prozesuan asko laguntzen gaituela. Baina ez dugu ahaztu behar emaitzak gero eta hobeagoak izateko beste kulturetako abestiak entzutea oso onuragarria dela.

• Gaitasun kulturala eta artistikoa. Konpetentzia honek artean oinarritzen da. Gaitasun kulturala eta artistikoa sustatzeko, beharrezkoak dira honako ikasgai hauek: Arte Plastikoak, Musika eta Ikusizko Kultura. Umeek, banaka edo taldeka musika lantzean, aunitzetan, beraien sormena martxan jartzen dute (baita aipatutako beste ikasgaiekin ere).

• Ikasten ikasteko gaitasuna. Gaitasun honetan, kontzentrazioa, arreta eta oroimen-ahalmena oso garrantzitsuak dira. Aipatutako hiru estrategia hauek, musikan lantzen diren ariketekin lortzen dira (partiturak, dantzak etab.). Ikasten ikasteko gaitasuna garatzeko, oso lagungarria da irakasleak orientazio metodologiko egoki bat eskaintzea.


• Autonomiarako eta ekimen pertsonalerako gaitasuna. Konpetentzia honi esker autonomia pertsonala garatzen da. Sormenaren eraginez, autonomia lantzen da, erabakiak hartu eta motibazioa izan behar baituzu. Musikan, gaitasun honen agerpena maiz ematen da: bakoitzaren emozioetan, konposizio musikaletan erabakiak hartu behar direnean, musikaren bidez espresatzean (banaka edo taldeka) ... Beraz, batzuetan banaka lan egitea garrantzitsua denez ere, norberaren autonomia sustatu egiten da.

Hau guztia irakurri ondoren, harrigarria da garatzen diren gaitasunak. Musika txiki-txikitatik ikastea oso garrantzitsua da, adimen-, entzun-, zentzumen- eta mintzamen-garapen-ean modu onuragarri batean laguntzen baitu. Azkenik, aipatzekoa da musika oinarrizko elementu bat dela ume baten hezkuntzaren lehenengo etapan. Haurra espresatzen eta gizartean integratzen hasten da, zeren eta musikak autonomia izaten laguntzen dio bere eguneroko bizitzan.

Telebista haurrengan daukan eragina

Telebistak, gaur egun, umeen heziketan eragin handia dauka, egunean zehar umeek horren aurrean nahiko denbora ematen dutelako. Hori dela eta, telebistak haurren portaeran sortzen diren arazo guztien arduraduna dela diogu. Hala ere, hori ez da egia izaten, zeren eta gaur egun erabiltzen diren komunikabideetatik eraginkorrena telebista da. Horregatik, irakasleak zein gurasoak horretaz baliatzen jakitea ezinbestekoa da umeen irakaskuntzarako eta telebista haurren heziketan oztopoa izan ez dadin. Haurrek telebista ikusten duten bitartean, gurasoekin ikusitakoaren inguruan hitz egitea egokia izaten da.

Beraz, telebista tresna hezitzailea da edukiak eta balioak transmititzen dituelako, eta hezitzeko orduan horretaz baliatzen jakitea garrantzitsua da. Horren iguruan hitz egiten da artikulu honetan eta irakasleei telebista eskolan erabiltzearen inguruko zenbait aholku ematen ditu, hala nola, norberak bere pentsamenduak edo ideak adierazteko aukera ematen duela.

Amaitzeko, beste artikulu honetan baita telebistak heziketan daukan eraginaren inguruan hitz egiten da, eta aipatzekoa da bertan dioela telebistak irakaasleak eta gurasoak baino eragin handiago izan dezaketela haurren heziketan eta horretaz ganoraz baliatzea ezinbestekoa dela. Aurreko artikuluak zihoen bezala "Irudi batek hamaika hitzek baino gehiago balio dute". 

Helduak umeen eredua.

Umeek askotan helduek (gurasoek, irakasleek edota anaiek) egiten dutena egiten dute. Gai hau jorratzeko, bideo hau ikusten hastea interesgarria iruditu zait; bideoa telebistako iragarki bat da eta bertan argi eta garbi nabaritzen da haurrak euren inguruan dauden helduek egiten dutena egiten dutela; jarrera txarrak eta desegokiak direla erreparatu gabe, gehienetan umeek beraien inguruko helduek eredutzat hartzen dutelako gertatzen da. Hala ere, nire ustetan iragarkiak gaia handizkatu egiten du, eta eremutaraino eramaten ditu portaerak, baina, ez da ahaztu behar iragarkiaren helburua ikusleak gaiaz kontzientziatzea dela, besteak beste. Eta horregatik bideoa ikusten hastea ona iruditu zait, ondoren zer pentsatzea eragiten dizulako, zehatzago esanda, gaiaz hausnartzera.

Askotan, umeei jarrerak, ohiturak edota ideiak irakatsi ondoren, ideia horiek burutu behar dira, haurrak ikusten dutena egiten baitute, kontzeptua barneratuz. Aldiz, kontrakoa eginez, umea ez barneratzea eta kontrakoa egitea lortu daiteke. Nire ustez, umeei txikitatik ideia eta ohitura batzuk erakutsi behar zaizkie euren nortasunean finkatzen hasteko, txikiak direnean gaitasun handia daukatelako gauza desberdinak ikasteko hauek ikusiz edo entzuz. Adibidez, errepidea semaforoa kolore berdean jartzen denean pasa behar dela erakustean, jarduera horiek garatzen ikusi behar dute helduak, ez kontrakoak burutzen.

Honekin lotuta, dokumentu hau onuragarria izan daitekeela uste dut. Bertan, umeek desegokia den jarreraren bat eginez gero, zer neurri hartu behar diren hori zuzentzeko eta umea modu egoki batean ikasteko argi eta garbi azaltzen da, ondorioz, bere garapenean onurak lortuz. Batez ere garbi eduki behar den ideia ondorengoa da: umea ekintza desegokia burutzen badu edota agindutakoa betetzen ez badu, kasu egiten bazaio eta jarrera positibo batekin erantzuten bazaio etorkizunean ez dira desagertuko, aldiz, haurrari kasu egin ezean, umearen nortasunean ondorio positiborik ez daukan ekintza bat dela konturatuko da eta ondorioz ez dela egin behar barneratuko du.

Dokumentuan agertzen den moduan: "Los niños aprenden hacer, sentir y pensar basándose en lo que ven y oyen." horregatik helduak txikienen ereduak bihurtu behar dira, hauek ikusten dutena kopiatzen baitute. Gainera, zigorrak jartzeko gaiarekin kontuz ibili beharra dago, askotan, zigorrekin ez delako lortzen umea ikastea, baizik eta jarrera aldatzera behartzen da, ondorio txarra eragiten duela ikusten duelako umea, eta ona ez den ondorio hori saihesteko ez du jarduera errepikatzen.

ANTZERKIA = GOZAMENA + HEZKUNTZA

Antzerkiaren inguruan ideia asko daude gizartean zabaldurik. Askoren iritziz, ez du ezertarako balio eta askotan antzerkiaren munduan zabiltzanean lanean horrelako galderak egingo dizkizute: "eta horrek zertarako balio du bizitzan?", "gero ze lan lortuko duzu horrekin?", "egizu zerbait baliagarria eta fundamentuzkoa eta ez hori" e.a. Nik horrelako espresioak umorez hartzen ditut eta horregatik gaur "horri" buruz hitzegingo dut eta batez ere Haur Hezkuntzara bideratuko dut eta txikitxoenen antzerki tailerrek duten garrantziaz jardungo dut.

Zein dira ba, nahiko ezezaguna den mundu honen onurak gure txikienentzat? Asko daude eta haietako bakoitzaz luze hitzegiten daiteke baina nik gainetik aipatuko ditut. Lehenik eta behin, gizartean oso zabalduta dagoen mito bat apurtu beharra dago: antzerkia egiteko ez dira beharrezkoak doai artistikoak. Nahikoa da gozatu nahi izatearekin, lagunak egiteko gogoa izatearekin eta irudimena erabiltzearekin. Honela bada, antzerkia haurrentzat ona da hainbat gauzetarako. Haien artean, gorputz espresiorako, hitzezko adierazpenerako, memoria lantzeko, dialogoak eta hitz-jokoen bitartez hiztegia indartzeko e.a.

Antzerkiaren bitartez haurrek gauza asko ikasi eta barneratzen dituztela argi dago, haien artea honako hauek:
- Nor bere buruaren autoestimua edukitzen ikasten dute.
- Errespetua. Taldekideek norbanakoa errespetatzen ikasten dute eta alderantziz ere.
- Taldeari begira, taldean elkarbizitzen eta lan egiten ikasten dute.
- Nor bere emozioak ezagutu eta hauek kontrolatzen asten dira.
- Publiko aurrean beren burua zabaltzen ikasten dute.
- Lanaren jarraitasuna eta disziplina bat izaten ikasten dute.
Orain aipatutako ezaugarri hauei begiratuz gero, gaur egungo gizartearen zati handi batek hankaz gora dituela argi dago. Hau jakiteko ez dago aldamenera begiratu eta egunkaria edo berriak irakurtzea besterik eta zure buruarekin hausnarketa txiki bat eginez gero, eskuak burura eramatekoa da. Hau ikusirik, bada, irakasle garenean antzerkirako tartea izatea egokia dela iruditzen zait. Gure esku-hartze eremua txikia izan arren, bertan asko egin dezakegulako.

Orain esan dudana justifikatzeko, antzerkiaren ahalmen batzuk aipatuko ditut:
- Haurraren sozializazioan laguntzen du eta batez ere komunikazio arazoak dituztenekin lan handia egin daiteke. Honen erakusgai da adibidez, unibertsitatera iristen diren ikasle asko, ustez ondo prestatuak gaitasun komunikatiboan, gero aurkezpen bat egiterako orduan ez dira gai beraien beldur eszenikoa gainditzeko.
- Haurrei hausnarketarako bidea ematen zaie.
- Zentzumen guztiak libreki erabiltzea baimentzen du.
- Irudimena eta sormena lantzen du.
- Haurren segurtasuna eta autoestimua lantzen du. Ahalmen hau lotuta egongo litzateke lehenengoarekin.
- Gure txikitxoak baloreetan hezteko aukera ematen du.
- Haurrak fantasiaren munduarekin libreki jolas dezaten uzten du.

Orain arte aipatutako ezaugarriak lotzearren esan dezaket haurrek ez dutela antzerkia egiten ez eta antzerkia ikasten. Baizik eta jolas egiten dute sortuz eta asmatuz eta taldean parte hartzen eta elkarrekin lan egiten ikasten dute. Beraz, haurren antzerki tailerrak terapeutikoak eta sozializatzaileak dira. Hezkuntza dramatikoak hiru oinarri nagusi ditu txikienen antzerkian: talde lanak, ariketa eta jarduera psikomotoreak eta taldekideen arteko kontaktu fisikoa. Oinarri hauek lortzeko, haurrek jolas egiten dute espazio baten barruan eta beraien buruarekin esperimentatzen dute baita taldekideekin ere horrela, goian aipatu bezala, beraien gorputza fisikoki ezagutzeko eta emozioak kontrolatzen ikasteko.

Behean azaltzen den bideo hau ikusita, ikus daiteke oraindik ere Haur Hezkuntzan antzerkiari ematen zaion tartean horrelako antzerki asko eta asko egiten segitzen direla. Beraz, antzerkiak haurrei hausnarketarako bidea eman, irudimena sustatu, zentzumenak libreki ibiltzeko aukera eman, segurtasuna eta autoestimua landu ... egiten badu, jarduera hau ez da zuzena. Honekin adierazi nahi dut, lan asko dagoela egiteko antzerkiaren ikuspegia alda dadin eta haurrekin era egoki batean landu dadin.

Laburbilduz, beraz, antzerkia gozamen eta aldi berean hezkuntzaren eremu amaiezina da. Txikinenetzat dramatizazioak ez du eremu zorrotz eta zehaztu bat izan behar erabat zuzenduta dagoena obra baten antzezpenera (goiko bideoa adibidez). Haurren antzerkiaren helburua ez da "izartxoak" sortzea, naiz eta gizarteak horren ustea izan. Baizik eta jolasaren bitartez lortzen eta garatzen den esperientzia bat bezala ikusi beharko litzateke. 

LIGATZEKO GAITASUNA

Ondo tratatzea aurrean daukazun pertsona eta berarengan interesa daukazula adieraztea. Honetarako erakusle batzuk identifikatu ditugu. Honako hauek:

- Hitzegin: ondo eta goxo jardutea.
- Entzutea: kasu egitea, interesa jartzea eta gaitik urruntzen ez bada.
- Begirada: hitzegiten dauden bitartean begiradak elkar trukatzea.
- Ukitzeak: laztan goxoak egin eta besteak erantzutea.
- Irrifarra: pertsona horrekin gustuora zaudela adierazteko.
- Laudorioak: hitzekin, zintzotasunez, adieraztea benetan sentitzen duzuna.

HITZEGITEAREN ERRUBRIKA

GAIZKI		NAHIKOA	ONGI
- Errespetu falta. - Esaldi eta hitz zakarrak esan. - Entzuleak entzun nahi duena esatea, ligatzen duenak nahi duena lortzeko. - Beste pertsonarekiko interes gutxi jartzea.		- Hitzegin bitartean, momentu puntualetan, arreta gutxi jartzea.	- Errespetuz hitzegin. - Goxotasunez hitzegin. - Esaten ari dena besteak arretaz entzutea. - Hitzen bitartez bestearengan interesa daukala adieraztea. - Zintzotasunez hitzegin.

LA EDUCACIÓN ES COSA DE TODOS

Interneten saltseatzen ibili ondoren, haur hezkuntzako irakasle baten “blog” interesgarri bat topatu dut. Iruñako 3 seme-alaba dituen emakume honek, hainbat hausnarketa egiten ditu hezkuntzari buruz, eta irakasle izango garen guztiontzat oso interesgarria eta baliagarria iruditzen zait irakasle den baten esperientziak, pentsamenduak...irakurtzea eta jakitea. “Blog”-eko titulua “reflexiones en voz alta sobre educación infantil” da, eta egileak honako hau dio bere web orrialdeari buruz: Página dedicada a reflexionar y debatir sobre distintos aspectos relacionados con la educación infantil. Bere hainbat hausnarketa ikusi ditut eta interesgarria irudi zait ondoren irakurriko duzuena:

LA EDUCACION ES COSA DE TODOS

Los grandes avances que ha vivido la sociedad en los últimos años se reflejan en todos los aspectos de la vida moderna, incluida, por supuesto, la educación. Hemos pasado de una escuela que daba sus primeros pasos en democracia a convertirse en un servicio para todos, desde donde se trata de equilibrar y compensar las desigualdades sociales. Sin embargo, quizá se ha perdido ese sentido participativo de otros tiempos, en que un grupo de maestros y maestras lucharon por hacer de la escuela un lugar de encuentro de niños y niñas, padres y madres, educadores, y todo aquel que tuviera algo que ver con la sociedad de a pie. Quizá deberíamos echar la vista atrás -o a otros países menos desarrollados- y retomar el sentido de participación popular. Como dice ese refrán africano -tan utilizado últimamente por pedagogos y políticos, aunque no llevado a la práctica realmente- para educar a un niño es necesaria toda la tribu.

La educación no debe quedar sólo en manos de los profesionales, pues no se limita a la mera transmisión de conocimientos, es mucho más. Consiste también en aprender a estar en la vida, en ayudar a cada cual a encontrar su lugar, a formar parte de una sociedad en la que todo el mundo tiene su papel.

Retomando las palabras de Marta Mata (fundadora de la Escola de Mestres de Rosa Sensat) en su libro Pensemos en la nueva educación:

"Si no eliges la profesión de maestro o maestra porque prefieres otra, no olvides la importancia de la educación. Todos debemos ser maestros de nosotros mismos. Pero, además, es posible que tengas hijos que educar; que en tu pueblo o en tu barrio haya problemas de educación que puedes contribuir a solucionar; que en tu país las leyes, los presupuestos y la organización de la educación estén mejor o peor. Preocúpate de ello."

Hausnarketak dioenez, hezkuntza ez dago pertsona espezializatuen esku, baizik eta guztion esku: "Si no eliges la profesión de maestro o maestra porque prefieres otra, no olvides la importancia de la educación. Todos debemos ser maestros de nosotros mismos.” Irakasle izatea, guztiok dakigun bezala, ez da soilik gure ezagutzak ikasleei transmititzea. Ezagutzen transmisio horrekin batera, gizartean ezinbestekoak diren baloreak (errespetua, berdintasuna...) barneratu behar dizkiegu, haien gizarteratzea egokia izan dadin.

Azken finean, hausnarketa hau igotzea garrantzitsua iruditu zait, gehien bat egileak dioenarekin guztiok ados egonen garela iruditzen zaidalako. Eta ados ez dagoen batek, agian, irakurri ondoren duen ideia aldatuko du. Horretaz gain, beste irakasleen hausnarketak irakurtzeak laguntzen ahal gaitu beste irakasleoi.

Momentuz, etorkizuneko irakasleak gu gara, horregatik, hezkuntzaz arduratzeko ordua iritsi zaigu.

"Blog"-a ikusi nahi duenarendako, linka emen uzten dut.

Haur Hezkuntza eta oinarrizko gaitasunak

Klasean gaitasunen inguruan behin eta berriro hitz egiten ari garenez, web orri hau aukeratu dut gaitasunen inguruan informzaioa ematen duelako. Dokumentu hau interesgarria iruditu zait honelako informazioa agertzen delako: oinarrizko gaitasunen definizioa ematen da, baita oinarrizko gaitasunak zeintzuk diren zehazten da eta horiek curriculumean sartzeko emandako urrratsak eta oinarrizko gaitasunek curriculumarekin eta irakasgaiekin duten lotura agertzen da.
Gainera, dokumentu honetan informazioarekin taulak eta eskemak ageri dira, informazioa era erakargarriagoan emateko eta hobeto ulertzeko.

Gogo eta gorputzaren zilbor hesteak

Mikel Laboaren kantu zoragarri hau ez da haurrei erakusteko kantu bat baina bai etorkizuneko irakasle lanean helduok oso presente eduki beharreko kantua. Bere letraren inguruan hitzegin nahi dut, honek daukan sakontasunaz eta zehaztasunaz.

Laboak dioenean: "bi kate biak ebaki beharrekoak: bat gorputzaren bizitzeko, bestea gogoaren askatzeko", garbi hitzegiten ari da gure bizi prozesuari buruz. Jaiotzen garenetik hazten goaz baina zer da haztea? Bi ideia daude honen inguruan. Bata biologikoa litzateke, pertsona guztiak hazten gara biologikoki, urteak aurrera doazen gisan. Baina badago haztearen beste ideia bate ere; ikastea, garatzea, heldutzea ...

Egungo gizartean, oso presente dagoen hezte mota biologikoa da; "haztea handi egitea da" entzungo dugu kalean goazela edo parke batean eserita gaudenean amak umeari esaten. Horrez gain beste ideia bate ere oso hedatuta dago: "handi naizenean nik nahi dudana egingo dut". Hau berriz, edozein gaztetxori etzungo diogun esaldia da, askotan amorru biziz esandakoa. Baina ideia hauek erabat gezurrak dira eta gure inguruan behintzat, txikitxoekin lanean gabiltzala, ezabatu beharrekoak.

Gizakiaren hezte prozesua biopsikosoziala da. Hau da, guk testuinguru soziokultural eta estrukturatuak sortzen ditugu gure txikienen zaintza eta hezkuntzarako. Testuinguru hauek, bertan aurkitzen ditugu eskolak, helburutzat dute banakoari jakintzak, instrumentuak eta kodeak ematea hauek aurrera jarrai dezaten eta kultura baten partaide egokitu eta senti daitezen. Hau txikitatik ematen den prozesua da baina 28-30 urterekin prezesu degeneratibo mantso bat asten da, naiz eta psikologikoki beti goazen hezten pertsona modura.

Hezteaz hitzegitean askatze (desprendimiento) kontzeptua ulertu behar da. Pertsona baten lehenengo askatzea biologiko eta fisikoa izaten da zilbor hestea ebakitzen denean hain zuzen ere. Haurra bizi ta hazi dadin askatze eta harrapatze (prendimiento) prozesu konstate bat da. Adibidez, amak bere haurtxoa altzoan artzen duenean eta titia ematen dionean esaten hari zaio "gera zaitez hemen, hau leku segurua da hezteko", afektiboki ere harrapatzeko prozesu hori ematen da berotasuna eta maitasuna emanez. Baina momentu batean haurtxoa iada ez da hain haur eta amaren altzotik atera behar du mundua ezagutzera, hor, askatze prozesua ematen da. Horregatik, bizitza askatze-harrapatze prozesu bat dela esaten da.

Mikel Laboaren kantura itzuliz, berak ongi laburbiltzen du orain arte aipatutakoa; "(...) gaztaroan amatxo maite, ohar zaitez benetan maite nauzun ama izan nahi baduzu eta nik zu maitatzea, ni naizena, nik izatea nahi dudana izatera utzi behar nauzula, hau baita bide bakarra biok alkar sanoki maitatzeko (...) zuk zure nortasunaz, nik nereaz (...) Ama, eten dezagun lehen gorputzarena bezala, orain gogoaren zilbor hestea".

El método Doman.

Bideo honetan ikusten da, Elisa Guerra andereñoak nola azaltzen duen El método Doman, “Congreso Mundial de Estrategias y Metodologías Educativas” izeneko hitzaldian; metodo honekin ume txikien ikasketa azeleratua planteatzen du. Programa hau etxean garatzeko helburuarekin egin zen, hala ere eskolan ere zabaldu daiteke, baina, ez da ahaztu behar ume bakoitzaren ama dela ume bakoitzaren ikasketa prozesua azkartu dezakeena. Eta ideia hori hobeto ulertzeko Elisa Guerra andereñoak programa hau etxean edo eskolan garatzea konparatzen du; etxean, ama bakoitzak bere semea dauka eta ikasteko momentua bilatu dezake eta umearen betebeharrei egokitu dezake, ikasteko momenturik egokiena bilatuz. (umea haserre badago edo gosea baldin badauka ez du interesik jarriko, adibidez.) Eskolan berriz, irakasleek 20 ikasle inguru eduki dezakete klasean, eta ematen zaien denboran erakutsi behar dute, alde batera uzten dute zenbat ikasle gosea daukaten eta umea gosea daukala pentsatzen arituko dela irakaslea hitz egiten ari den bitartean.

Metodo honekin jarraituz, oso interesgarria irudi zait gaur egun zenbaitetan ikusten ari dena, hala nola; ume txikienak hitz egiten hasten direnean ikasten duten lehenengo hitzak, askotan, “Coca-Cola” “Mcdonals” direla. Hau gertatzen da gaur egun komunikabideetan maiz eta behin eta berriro ikusten dutelako, horregatik, metodo honek ondorengoa planteatzen du: kartulinetan 5 hitz inguru idaztea kolore gorrian (intentsitatea garrantzitsua baita) eta azkartasunez umeari hitzak irakurri egunean zehar hainbat alditan. Nire ustez, metodoa oso onuragarria izan daiteke, egia baita umeak txikiak direnean izugarrizko gaitasuna dutela entzuten edo ikusten duten edozer gauza ikasteko. Gainera, bideoan komentatzen den moduan “A los niños hay que darle los hechos y ellos deducen las reglas” horrela, hitz osoak irakurriz umeek ondoren erregelak garatuko dituzte.