Beste hezkuntza sistema bat

Beste hezkuntza sistema hau esperientzietan oinarritutako hezkuntza sistema da. Hezkuntza mota berri hau Antzuolako ikastetxe batean jarri zen martxan eta arrakasta handia izan zuen. Sistema berri honetan umeek izango dute liderargoa, tradizionalean ez bezala irakasleek dutela. Ikasleak prozesu osoan zehar protagonistak izango dira eta errealitatearekin kontaktu zuzena izango dute. Irakaslea gelan mantenduko da, baina ez die ezagutzak ikasleei transmitituko, baizik eta ezagutza gelan eraikiko da. 

Gelan haurrek dauzkaten ametsak eta desiak nabarmendu behar dira eta gainontzekoek pentsatzen dutenari garrantzia eman behar zaio. Horrela, ikasleen arteko komunikazioa bultzatuz. Irakaslearen lana ikasleen arteko interakzioak kontrolatzea da. Irakasleak ikasleak lagundu behar ditu arazoen aurrean kokatzen eta ikasleek ikasten dituzten gauza guztiak lotura izan behar dute horien artean. Ikasleak gai izan behar dira lotura hori bilatzeko. 

Hezkuntza sistema honen helburuetako bat umeen autoestima eta irudimena bultzatzea da. Horrela, gauzak ikasleen ideietatik abiatuz azaltzen dira, ikasgeletako aniztasuna aprobetxatuz. 

Irakasteko beste modu bat proiektuka lan egitea da eta arikulu honetan Nafarroako irakasle batek berak izandako esperientzia azaltzen du. Proiektuan zehar izandako zalantzak eta zailtasunak argitzen saiatzen da, hala nola, proiektua ala unitate didaktikoa den.

Nola landu oinarrizko gaitasunak Haur Hezkuntzako umeekin?

Aurreko sarreretako batean musika eta oinarrizko gaitasunei buruz hitz egin nuen eta hauen azalpenak eman nituen. Baina honetan,  iraskasle batek Haur Hezkuntzako umeekin 8 gaitasun horiek nola landu behar dituen azalduko dut, hau da, irakasle batek nola aplikatuko dituen gaitasunak klase batean (informazioa aldizkari digital honetatik ateratakoa da).

Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna lantzeko:

• Irakasleak egoera eta testuinguru komunikatiboak erraztu behar ditu, umeek esaldi gero eta konplexuagoak sortzeko eta hauek ongi egituratzeko.
• Ohikoak diren egoera eta testuinguruetan jarduerak bultzatuko ditu, honako hauek errazteko:

-       Sentimenduak, ideiak, beharrak eta desioak adierazten duten ahozko mezuen ulergarritasuna.

-          Heldu baten ahozko mezuen produkzioa.

-          Elkarrizketa kolektiboak antolatzen dituzten arauen erabilera egokia.

-          Ahoskeraren zuzentasuna.

-          Umearen bizitzaren gertaera nabarmenen kontaketa.

Matematikarako gaitasuna lantzeko:

• Egunero klasean umeekin matematikako ariketak landu behar ditu honako hau lortzeko:

-          Zenbakiaren zenbaketa, kontzeptua eta irudikapena.

-          Oinarrizko eragiketen ikasketa (batuketa eta kenketa).

-          Zenbatzaileen erabilera.

-          Forma eta neurrien kontzeptuen ikasketa.

• Klasean, arazo matematikoak inplikatzen dituzten egoerak eragin behar ditu, umeek hauei irtenbidea bilatzen ikasteko.

 Mundu fisikoa ezagutzeko eta harekin elkarreragiteko gaitasuna lantzeko:

• Irakasleak egunerokotasuna aprobetxatu behar du umeek era progresibo batean denboran kokatzeko (orain, gero, lehenago, atzo, gaur...).
• Umeeei talde sozialak ezagutzea aukera emango dieten proposamenak burutuko ditu, hala nola, familia, ikaskideak...

Tratamendu informatikoa eta gaitasun digitala lantzeko:

• Umeen trebetasunak gauzatuko dituzten ekintzak bultzatuko ditu, hala nola, informazioa bilatzea bai iturri tradizionaletan (liburuak, haurrentzako entziklopediak...) eta bai aplikazio multimedietan.
• Haurrei ordenagailua erabiltzera bultzatu behar die honako oinarrizko alderdi hauek erabiltzen ikasteko: piztu eta itzali, pantailan zehar mugitzeko arratoia erabili, ikonoak identifikatu...

Gizarte eta hiritartasun gaitasuna lantzeko:

• Elkarrizketak eta iritziak trukatzea eskatzen dituzten egoerak sorrarazi behar ditu.
• Era ludiko batean abilezi sozialak bultzatu behar ditu jolas sinboliko eta dramatizazioko ekintzen bidez.
• Egunerokotasuna aprobetxatu behar du ikasleen harreman sozialak aberasteko: agurtu, aurkeztu, gauzak “faborez” eskatu, eskerrak eman...

Gaitasun kulturala eta artistikoa lantzeko:

• Irakasleak, gurea den kultura eta beste kulturak ezagutu, ulertu eta baloratzeko ekintzak sorraraziko ditu.
• Umeen sormena pizteko material eta teknika plastiko desberdinekin ekintza artistikoak bultzatu behar ditu.

Ikastek ikasteko gaitasuna lantzeko:

• Lan kooperatiboa bultzatuko du ikasle-ikasle arteko elkarrekintza pizteko ekintzak planteatuz.
• Umearen parte hartze aktiboa bultzatu behar du ekintza hauen bitartez: bere esperientzien kontaketa, bere ezagutza eta aurkikuntzak partekatu, bere emozioan adierazi...
• Umeek esperimentatzeko eta behatzeko aukera izango duten jarduerak antolatuko ditu, bai ikasgelaren barruan eta bai eskolaz kanpoko ekintzetan.

Autonomiarako eta ekimen pertsonalerako gaitasuna lantzeko:

• Garbitasun eta higiene pertsonalerako errutinak burutuko ditu umeek honako honetan kontzientziatzeko: behar dutenean laguntza eskatzea eta onartzea.
• Egunero jantziekin eta oinetakoekin zerikusirik duten ekintzak umeekin buru behar ditu: berokia jartzea eta kentzea, botoiak lotzea eta askatzea, kremailera irekitzea eta istea, lokarriak lotzea etab.
• Irakasleak, umeek modu autonomo batean garbitasun eta ohitura osasungarrien errutinak gero eta gehiago garatzeko ekintzak bultzatu behar ditu: frutak gosaldu, komunera bakarrik joan, beharrezkoa denean eskuak garbitu, atseden denborak errespetatu...

Ikaskuntza esanguratsua

Ikasketa esanguratsua lortzeko ikasleek informazio berria aurretik zeukaten informazioarekin lotu behar dute. Haurrek oinarri batzuk badituzte errazagoa da gauza berriak (kontzeptuak) ikastea, bestela zailagoa izaten da ikastea eta gainera azkarrago ahazten zaie. Horregatik, ezinbestekoa da irakasten hastea haurrek dakitenetik.
Irakaslearen zeregina bitartekari bezala aritzea izango da, ikasleak haien kabuz jakintza era dezaten. Hau guztia hobeto ulertzeko Vigotsky erabiliko dut eta Vigotskyren estrukturalimoaren oinarrien barruan garapen hurbileko eremuak daude:

- Garapen errealeko eremua (umeak bere kabuz egin dezakena)
- Garapen hobereneko eremua: beste pertsonaren laguntzarekin egin dezakeen gauzak.

Garapen errealeko eremuaren eta garapen hoberenaren artean garatzen den tarteari garapen hurbileko eremua esaten zaio. Adibidez: Umeak lau hitz irakurtzen ditu (GE), honen GH testu osoa irakurtzea litzateke. Guk laguntzen badiogu eta osoa irakurtzen badu (GE) honen GH liburu osoa irakurtzea litzateke. Garapen hoberena ez da inoiz amaitzen beti gehiago eskatzen delako. Garapen hurbileko eremua honetan ematen den prozesua litzateke.
 Irakasleak jakintzaren eraikitzaile aktiboa da: jakintza ez dator kanpotik eta ez da informazio pilaketa hutsa, baizik eta haurra aurretik zeukan informazioa berritzen, egokitzen eta eraldatzen lagundu behar dute. Kontuan hartu behar da haur guztiak ez direla berdinak.
Ikaslea protagonista izango da, adibidez, irakurtzen eta idazten ikastea prozesu bat da, baina ez prozesu osoa, baizik eta hurbilpen bat. Hurbilpen hau ez da bat-batekoa baizik eta astiro-astiro doa eta hizkuntza idatziaren ezaugarrietara eta erabilerarantz doa.

Bideo honetan, ikaskuntza esanguratsuaren ezaugarriak ikusten dira eta gainera errepikapenen eta akatsen bidez eginiko ikaskuntza azaltzen da. Bideoan ikusten dugu nola umea behien eta berriro saiatzen den buztinezko pitxerra egiten. Horretarako ezinbestekoa da umeak ikasteko gogoa izatea eta horrela egiten saiatuko da. Irakasleak umea lagunduko du ezagutzen asimilazio eta akomodazio prozesu honetan.

KONSTRUKTIBISMOAREN POSTERRA

LA EDUCACIÓN PROHIBIDA

LA EDUCACIÓN PROHIBIDA burutze prozesuan dagoen "largometraje" dokumental eta argumental bat da, helburutzat hezkuntzaren hobekuntza duena. Helburu hori lortzeko, esaldi honetan oinarritzen diren hainbat teoria, metodologia, filosofia eta proiektu pedagogikoen ikerketara jotzen dute proiektu honen parte-hartzaileak: hezkuntza gizakien gaitasunen garapenean oinarritzen da. Horrez gain, LA EDUCACIÓN PROHIBIDA-k finantzaketa, ekoizpen eta banaketa eredu berri bat hartzen du honako ezaugarri hauetan oinarrituta: gizakien garapenaren errespetua, kultura librearen filosofia eta finantzaketa kolektibo eta kontzientea.

Bideo honetan orain arteko hezkuntza nolakoa izan den (eta oraindik toki askotan nolakoa den) eta hezkuntza nolakoa izan beharko zen azaltzen da  oso garrantzitsuak diren kontzeptu askoren bidez:

NOLAKOA IZAN DA?

-DEMOKRAZIA. Batek solasten du, besteak ixiltzen dira.

-KOMUNIKAZIOA. Irakaslea eta gurasoen artean ez da nahiko komunikaziorik egon.

-ASKATASUNA. Umeak 8 ordu aulki batean eserita egon dira, nahiz eta hauek mugitzeko beharra eduki.

-BERDINTASUNA. Irakasleak = jakinduria, ikasleak= ez dakite ezer. 

-BATASUNA. Lehiakortasuna =  bereiztea eta gatazkak sortzea.

-KONFIANTZA. Ume askok ez dakite ia ezer egiten, eta horretan konfiantza errudun izan daiteke.

-MALGUTASUNA. Haurrei irakatsi, eta hezitu?

-EBOLUZIOA. Heziketa aldaketei ez da egokitu.

NOLAKOA IZAN BEHARKO ZEN?

-SORMENA. Adimena sormena eta lan-intelektualaz osatzen da.

-ANIZTASUNA. Ezagutu beharko ziren ume bakoitzaren espresatzeko gaitasun desberdinak.

-MAITASUNA. Ezagutza eta pentsameduaren motorea afektua (maitasuna, adiskidetasuna...) da.

-BIZIPENAK. Bizipenetatik gizakiok etengabe ikasten dugu.

-AUTONOMIA. Umea bera bere bizitzaren eraikitzale sentitu beharko zen.

-INTEGRAZIOA. Umea perspektiba desberdinetatik begiratzea, umea hobe ulertzera lagunduko gintuen.

-ULERMENA. Eskolan ez da bakarrik entzun behar, baita ulertu ere bai.

Kontzeptu guztiak irakurri ondoren, oso nabaria da bien arteko desberdintasuna (orain arteko eskola eta gaur egun nahi den eskola). Hezkuntza aldatzeko eta hezkuntzaren hobekuntzarako beharrazkoak dira ikaslearen sormena, ulermena, integrazioa...kontuan hartzea, hau da, hezkuntza ikasle bakoitzaren interes eta ezaugarrietan oinarritu behar da. Eta Haur Hezkuntzako irakasle batek argi eta garbi eduki behar du hori. Azken finean,  bideo honetan hitzegiten duen azkenengo emakumearen esaldia "LA EDUCACIÓN PROHIBIDA"-k lortu nahi duena laburbiltzen du:

"Me gustaría pensar que la escuela sea un lugar donde los niños sean felices".

LA EDUCACIÓN PROHIBIDAREN web orrialdea hemen uzten dut.

Estereotipoak eta Rolak.

Gai zabala eta sakona izateaz gain interesagarria eta landu beharrekoa da. Horretarako dokumentu hau oso aproposa eta eredugarria dela uste dut. Bertan, umeek nola barneratzen dituzten rol sexualak azaltzen da, eskoletan genero berdintasuna lantzeko eta bultzatzeko hainbat irizpide eta zenbait aholku ere; patiora ateratzeko garaian “vamos niños al patio” antzerako esaldiak saihestea, gela apaintzeko eta garbiketaren inguruko jarduerak egiteko orduan neskei bakarrik ez esatea, besteak beste.

Azpimarratzekoa da, sexuen arteko berdintasuna lantzeko orduan ez da beste ikasgai bat bezala eman behar, baizik eta orokortasunean. Modu honetan, umeek egokiago barneratzen dituzte genero berdintasunaren ideia eta euren nortasunetan sendotzen dute, geroago bakoitzaren izaera garatuz eta gizonaren edo emakumearen rol sexualak baztertuz. Honetan, gurasoek faktore eraginkorrak dira, askotan euren familian belaunadi belaunaldiz transmititutako estereotipoak eta rolak praktikatzen dituzte, etxeko txikienak ikusiz. Gainera, gurasoen inguruko pertsonek presioa sortu dezakete seme-alaben heziketari buruzko aholkuak eta kritikak egitean. Egia da ere, komunikabideak estereotipoak barneratzeko beste bide garrantzitsu bat direla, hauek emakumeen eta gizonen rolak transmititzen jarraitzen baitute askotan.

Etorkizunean, haur hezkuntzako irakasleak izango garenez, garrantzitsua den gai hau haur txikienekin lantzen hasi behar da, haur hezkuntzaren hasieratik. Txikitatik faktore desberdinek nabarmentzen dituzte estereotipoak, haurrak hauek ikasiz. Eta eskolak ardura handi dauka hori umeen ezagutzetatik eta jardueretatik baztertzeko. Horretarako, beharrezkoa da klasean berdintasunaren aldeko giroa egotea eta koloreengatik neskak eta mutilak bereizketak alde batera uztea (neskak arrosa erabili eta mutilak urdina).

Eskolak, rol sexualak nabarmentzen dituzten balore eta jarrera horiek baztertzeko lan egin behar du. Irakasleak garenean gure ikasleekin landu beharko dugu gaia, nire ustez, ez da erraza nahiz eta gaur egun emakumeen eta gizonen rolak ez diren oso nabarmenak, oraindik gure inguruan garatzen jarraitzen dira. Rolak ez bultzatzeko, lehenengo umeen ingurukoek hizkera zaintzen hasi behar gara, (batez ere helduek) askotan entzunda eta ikusita daukagun rolak esaldien bidez kanporatzen ditugu, hala nola, “los niños no lloran”, “las niñas cuidan a los hijos y limpian la casa”. Eta ondoren, gurasoak eta irakasleak elkartzea onuragarria ikusten dut, etxean lantzen eta finkatzen jarraitu behar delako generoen arteko berdintasuna.

IRAKASLEEN ELKARRIZKETEN MAPA